Sổ tay Mắc ca

23/09/16 03:09:46 Lượt xem: 8862
MỤC LỤC
I.      TRIỂN VỌNG KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ CỦA CÂY MẮC CA.. 3
1.      Tôi muốn trồng mắc ca nhưng chưa rõ hiệu quả của việc trồng mắc ca? Triển vọng kinh tế của cây mắc ca ra sao?. 3
2.      Mắc ca có tác dụng về kinh tế, môi trường và xã hội như thế nào?. 3
3.      Sản lượng hạt mắc ca mà vườn cây tôi trồng có thể đạt là bao nhiêu?. 4
4.      Ngoài thu nhập từ mắc ca người trồng có thể có thu nhập gì khác từ vườn mắc ca?. 4
5.      Cây mắc ca có thể cho thu nhập trong bao nhiêu năm?. 5
II.    THỊ TRƯỜNG MẮC CA.. 5
6.      Ai tiêu dùng sản phẩm mắc ca?. 5
7.      Người tiêu dùng đòi hỏi gì về hạt mắc ca, sản phẩm mắc ca?. 5
8.      Giá cả mắc ca hiện nay như thế nào?. 6
III.  CHI PHÍ ĐỂ TRỒNG MẮC CA.. 6
9.      Mức đầu tư và chi phí ban đầu để trồng 1 ha mắc ca là bao nhiêu?. 6
10.   Chi phí cho 1 ha mắc ca từ năm thứ 2, 3, 4 và sau đó  là bao nhiêu?. 7
11.   Trồng mắc ca phải chịu loại thuế gì không?. 7
IV.  XÂY DỰNG VÀ CHĂM SÓC VƯỜN MẮC CA.. 7
12.   Vườn mắc ca phải đáp ứng các yêu cầu gì về đất đai? (Loại đất, vị trí, độ dốc). 7
13.   Cây mắc ca thích hợp với khí hậu và nhiệt độ ra nào?. 7
14.   Nguồn nước cho cây mắc ca như thế nào?. 8
15.   Nơi có gió mạnh trồng được mắc ca hay không?. 8
16.   Máy móc, dụng cụ gì cần có để xây dựng vườn cây mắc ca?. 8
17.   Nhân công cho vườn mắc ca như thế nào? Lao động thường xuyên và lao động thời vụ ra sao?  8
18.   Tôi nên chọn phương án trồng thuần mắc ca hay xen canh mắc ca với các cây trồng hiện có?  9
19.   Trồng cây mắc ca xen canh với cây cà phê trên đất đỏ bazan có tác dụng gì?. 9
20.   Nếu chọn một trong 2 phương án trồng đó thì mật độ cây mắc ca nên trồng là bao nhiêu?  10
21.   Nên thiết kế vườn mắc ca như thế nào?. 10
22.   Trồng mắc ca theo các bước cụ thể như thế nào?. 11
23.   Yêu cầu tưới nước cho cây như thế nào?. 13
24.   Yêu cầu phân bón cho cây mắc ca ra sao?. 13
25.   Tỉa cành mắc ca như thế nào?. 15
26.   Tôi nên quản lý vườn cây trưởng thành như thế nào?. 16
V.    GIỐNG CÂY MẮC CA.. 16
27.   Những giống mắc ca nào nên trồng trong vườn của tôi?. 16
28.   Tiêu chuẩn cây giống phải đạt được khi đưa đi trồng?. 17
29.   Tôi mua giống cây mắc ca tốt ở đâu?. 17
VI.  BẢO VỆ VƯỜN MẮC CA.. 17
30.   Tôi cần chú ý làm gì khi cây ra hoa?. 17
31.   Khi quả non rụng tôi nên làm gì?. 18
32.   Khi quả có bệnh, tôi nên làm gì?. 18
33.   Khi lá cây bị vàng úa, khô và rụng xuống, tôi nên làm gì?. 18
34.   Khi vỏ thân cây có bệnh, tôi nên làm gì?. 18
35.   Các bệnh cây mắc ca có thể mắc phải?. 19
36.   Làm thế nào để phòng tránh các loại côn trùng, động vật gây hại?. 21
37.   Làm sao để phòng tránh hỏa hoạn đối với vườn cây mắc ca?. 22
VII.   THU HOẠCH, BẢO QUẢN VÀ SƠ CHẾ HẠT MẮC CA.. 22
38.   Khi nào thì tôi có thể thu hoạch quả mắc ca?. 22
39.   Cách thức thu hoạch quả mắc ca như thế nào là tốt nhất?. 22
40.   Sau khi thu hoạch tôi cần làm gì?. 22
41.   Ai thu mua hạt cho nông dân?. 23
42.   Tôi có thể bán hạt mắc ca ở đâu?. 23
43.   Các nhà máy chế biến mắc ca ở Việt Nam?. 23
VIII. HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC VÀ NHÀ ĐẦU TƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI TRỒNG MẮC CA.. 23
44.   Chính phủ có chính sách gì về hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trồng cây mắc ca?. 23
45.   Ai giúp nông dân về hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch mắc ca?. 24
46.   Ngân hàng Bưu điện Liên Việt có chính sách cho nông dân vay để trồng mắc ca như thế nào?  24
47.   Tôi muốn vay vốn thì thủ tục cần thiết ra sao?. 24
48.   Ai bảo hiểm rủi ro cho vườn mắc ca của tôi?. 25
 
 

SỔ TAY MẮC CA

I.         TRIỂN VỌNG KINH TẾ VÀ GIÁ TRỊ CỦA CÂY MẮC CA

1.        Tôi muốn trồng mắc ca nhưng chưa rõ hiệu quả của việc trồng mắc ca? Triển vọng kinh tế của cây mắc ca ra sao?

Cây mắc ca đã được đưa vào trồng và nghiên cứu tại Việt Nam từ năm 1993. Các nghiên cứu về điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đã kết luận là tại Việt Nam, có 2 vùng - Tây Nguyên và Tây Bắc - có đất đai và khí hậu thích hợp cho việc trồng cây mắc ca. Nhiều hộ nông dân tại hai khu vực này nhờ mạnh dạn trồng mắc ca nên đến nay đã có nguồn thu nhập rất tốt. Nhà nước cũng đã công nhận cây mắc ca là cây nông – lâm – công nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao, có triển vọng tốt. Hiệu quả kinh tế của cây mắc ca phụ thuộc vào 3 yếu tố chính: lựa chọn giống cây mắc ca, địa điểm – khí hậu nơi trồng cây mắc ca và việc chăm sóc của con người.
Tại Tây Nguyên, với phương án trồng thuần (từ 300 - 500 cây/ha theo khoảng cách cây cách cây và hàng cách hàng là 4x7m hoặc 3x6m), năng suất mắc ca có thể đạt được 3 – 5 tấn hạt/ha/năm. Với giá bán từ vườn khoảng 70.000 – 80.000 đồng/1kg hạt thì doanh thu từ  01 ha mắc ca vào khoảng 180 triệu đến 300 triệu đồng/ha/năm, lợi nhuận ước tính vào khoảng 150 – 300 triệu đồng/ha/năm tùy theo mô hình trồng thuần hay trồng xen.
Với phương án trồng xen cây cà phê, thực tế tại Tây Nguyên đã chứng minh trồng xen mắc ca với cà phê mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với trồng thuần cà phê. Một cây mắc ca 7 – 8 năm tuổi có sản lượng 20 kg hạt, mang tới thu nhập 1 triệu đồng/cây. Tổng doanh thu sản phẩm mắc ca và cà phê mỗi niên vụ gần 400 triệu đồng; sau khi trừ các khoản chi phí, thực lãi lên tới 250 – 300 triệu đồng/ha/năm. Trong khi trồng thuần cà phê chỉ thu được lợi nhuận từ 50 – 100 triệu đồng/ha/năm.
Các sản phẩm mắc ca rất đa dạng và phong phú, như các loại nhân mắc ca tẩm gia vị, các loại bánh kẹo, mỹ phẩm, sữa… sử dụng nguyên liệu mắc ca. Qua chế biến và đẩy mạnh hoạt động tiếp thị, quảng bá thì giá trị hạt, nhân của mắc ca được tăng lên nhiều lần.
Ngành công nghiệp mắc ca trên thế giới đã tiến hành nhiều nghiên cứu quan trọng, khẳng định triển vọng rất tích cực của cây trồng này. Hiện nay, mắc ca đã được coi là “Nữ hoàng quả hạt khô”, một loại thực phẩm cao cấp, một loại thực phẩm chức năng để phòng chữa các chứng bệnh tim mạnh, huyết áp, béo phì, mỡ máu… Vào năm 2015, sản lượng mắc ca thế giới chỉ chiếm khoảng 1% tổng sản lượng 10 loại quả hạt cứng (tương đương 40.000 tấn trong 4 triệu tấn của 10 quả hạt cứng). Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu dự báo thị trường đã chỉ ra sản lượng mắc ca có thể tăng lên tới 5 – 10% tổng sản lượng này trong vòng 10 năm tới. Thậm chí kể cả khi đó, nguồn cung hạt mắc ca vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu. Các thị trường mắc ca trên thế giới đang mở rộng, kể cả thị trường truyền thống và thị trường mới nổi.

2.        Mắc ca có tác dụng về kinh tế, môi trường và xã hội như thế nào?

  • Tác dụng kinh tế: Cây mắc ca cho hiệu quả kinh tế cao hơn cà phê, cao su, điều và một số cây trồng khác. Trong khi đó mức đầu tư lại thấp hơn. Xét ở phương diện vĩ mô, mắc ca là cây kinh tế tạo ra một ngành hàng mới, một ngành công nghiệp mới, góp phần cải tạo cơ cấu nông nghiệp ở khu vực Tây Ngyuyên và Tây Bắc, đem đến thu nhập cho các hộ trồng và các bên liên quan quan trong chuỗi giá trị. Sản phẩm mắc ca là một mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao.
-Tác dụng môi trường: Thực tế đã chứng minh, với bộ rễ khỏe và chiều cao trên mặt đất của cây trưởng thành lên tới 15m, mắc ca có tác dụng chắn gió, che bóng cho cây cà và độ phì của đất, giúp giảm bớt lượng nước tưới (so với cây cà phê) vì mắc ca chịu hạn tốt, qua đó chống lại quá trình làm suy giảm tầng nước ngầm. Nơi nào có trồng c theo mùa. Mắc ca cũng giúp tăng thêm các loài thiên địch, bảo vệ các loài cây ăn quả khác. Vườn mắc ca cũng rất ít khi bị sâu bệnh. Trồng và phát triển mắc ca chính là một biện pháp chiến lược mà lại khả thi để cải thiện môi trường tự nhiên.
-Tác dụng xã hội: thiểu số khu vực Tây Nguyên và Tây Bắc. Tại các vùng trồng mắc ca, hệ thống cơ sở hạ tầng sẽ được nâng cấp, giúp cải thiện điều kiện phúc lợi xã hội của người dân.
Nhờ những tác dụng về kinh tế, môi trường và xã hội, có thể nói cây mắc ca không chỉ là cây “ích nước lợi nhà”, “xóa đói giảm nghèo” mà còn là cây giúp người dân làm giàu.

3.        Sản lượng hạt mắc ca mà vườn cây tôi trồng có thể đạt là bao nhiêu?

Như đã nói, sản lượng mắc ca cao hay thấp phụ thuộc vào 3 nhân tố chính là giống cây, địa điểm – khí hậu nơi trồng cây và việc chăm sóc của con người. Nếu các yếu tố này đều phù hợp, sản lượng hạt mắc ca trên 1 ha có thể đạt tới 1 tấn vào năm tuổi thứ 4 (nếu trồng thuần theo tỷ lệ 357 cây/1 ha (tỷ lệ khoảng cách 7m x 4m)) và đạt từ 4 – 7 tấn/ha vào năm thứ 10.
Thực tế 10 năm qua từ nhiều vườn mắc ca tại Lâm Đồng, Đắk Lắk và Đắk Nông cho thấy sản lượng hạt mắc ca bình quân theo từng năm:
Năm Sản lượng bình quân theo từng năm
Năm thứ 3 Ra quả bói 0,3 kg hạt/cây
Năm thứ 4 3 kg hạt/cây
Năm thứ 5 5 kg hạt/cây
Năm thứ 6 7 kg hạt/cây
Năm thứ 7 10 kg hạt/cây
Năm thứ 8 13 Kg hạt/cây
Năm thứ 9 16 kg hạt/cây
Năm thứ 10 20 kg hạt/cây
Từ năm thứ 11 trở đi Sản lượng kg hạt/cây sẽ tăng nếu quản lý và chăm sóc vườn tốt

4.        Ngoài thu nhập từ mắc ca người trồng có thể có thu nhập gì khác từ vườn mắc ca?

Bên cạnh nguồn thu từ mắc ca, người trồng có thể thu nhập từ cà phê, cây trồng xen canh mắc ca khác hoặc từ việc nuôi gà, nuôi ong trong vườn mắc ca.
Nếu trồng mắc ca thuần, trong 3 năm đầu (khi cây chưa có hoa quả) có thể tận dụng đất trống giữa các hàng cây để trồng xen đậu đỗ, ngô, và một số cây ngắn ngày để có thu nhập “lấy ngán nuôi dài”. Khi cây mắc ca đã trưởng thành có thể kết hợp nuôi ong vào mùa hoa và nuôi gà dưới tán để tăng thêm thu nhập.

5.        Cây mắc ca có thể cho thu nhập trong bao nhiêu năm?

Mắc ca là cây kinh tế lâu năm. Một vườn mắc ca có thể cho thu hoạch trong hàng chục năm liên tục. Tại Úc và Hawai (Mỹ), nhiều vườn mắc ca 50 – 60 năm tuổi vẫn cho thu hoạch hàng năm. Tại Trung quốc, có nhiều cây mắc ca trên 40 tuổi đang cho thu hoạch rất cao. Tại Việt Nam, hiện có nhiều cây mắc ca trên 20 tuổi đang cho thu hoạch cao và ổn định.

II.      THỊ TRƯỜNG MẮC CA

6.        Ai tiêu dùng sản phẩm mắc ca?

Hiện nay, trên toàn thế giới có khoảng 78 triệu người sử dụng nhân mắc ca hàng ngày. Tổng sản lượng nhân mắc ca hàng năm đạt khoảng 40.000 tấn (tương đương 120.000 tấn hạt). Thị trường mắc ca cũng như các loại quả hạt khác (điều, óc chó, dẻ, hạnh nhân,…) đang mở rộng nhanh chóng. Các thị trường tiêu thụ mắc ca truyền thống là các nước phát triển gồm Mỹ, Đức, Úc, Nhật Bản, Đài Loan… Các thị trường mới nổi là: Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước khu vực Trung Đông. Tốc độ tăng trưởng thị trường mắc ca đạt khoảng 12%/năm. Riêng tại Trung Quốc, mức tăng lên tới 50%/năm. Hiện nay, mắc ca chỉ chiếm 1% trong tổng sản lượng 10 loại quả hạt khô cao cấp. Trong vòng 10 năm tới, tỷ lệ này có thể lên tới 5% đến 10% (tức là khoảng 400.000 tấn/năm).
  • 93% các bác sỹ tại Úc khuyến cáo người bị bệnh tim mạch, huyết áp, béo phì sử dụng mắc ca hàng ngày.
  • Hội Dinh dưỡng Trung Quốc khuyến cáo mỗi người nên dùng 30gram nhân mắc ca /1 ngày.
Tại Việt Nam, hiện nay hạt mắc ca bước đầu được người tiêu dùng đón nhận và ưa thích. Lượng người tiêu dùng sản phẩm mắc ca chắc chắn sẽ mở rộng do mức sống ngày càng được nâng cao và đặc biệt là do nhận thức ngày càng mở rộng về các lợi ích do hạt mắc ca mang lại, đặc biệt là giúp giảm mỡ máu, phòng ngừa các bệnh tim mạch, béo phì…
Cần nhấn mạnh một điểm là sự tăng trưởng của thị trường mắc ca do nhiều nhân tố, trong đó, việc tăng trưởng nguồn cầu phụ thuộc nhiều vào công tác tiếp thị, quảng bá các sản phẩm mắc ca.

7.        Người tiêu dùng đòi hỏi gì về hạt mắc ca, sản phẩm mắc ca?

Nhà máy chế biến mắc ca và cơ sở tạo giống mắc ca khi mua hạt mắc ca luôn đòi hỏi hạt phải đạt những tiêu chuẩn nhất định về kích cỡ, độ ẩm, độ chín và khối lượng lô hàng.
Người tiêu dùng nhân mắc ca đòi hỏi hạt - nhân mắc ca phải có kích thước lớn, có màu sắc đẹp và không bị hôi dầu, do đó phải bảo quản hạt - nhân mắc ca thật tốt. Mắc ca hiện nay và sau này chắc chắn vẫn được xếp vào nhóm quả hạt cao cấp vì giá trị dinh dưỡng đặc biệt và vì tổng cung thấp hơn tổng cầu rất nhiều. Đối tượng khách hàng sản phẩm mắc ca thường có hiểu biết cao, thu nhập cao và rất khắt khe về vấn đề chất lượng, xuất xứ cũng như thương hiệu của sản phẩm. Họ yêu cầu sản phẩm có xuất xứ rõ ràng, được trồng, thu hoạch và chế biến trong điều kiện sản xuất bền vững, môi trường thân thiện. Đồng thời, họ có yêu cầu rất cao về độ tinh tế trong khẩu vị, bao bì, nhãn mác cũng như mọi chi tiết sản phẩm liên quan.
Do các yêu cầu đối với quả – hạt mắc ca, mục tiêu của các người trồng mắc ca Việt Nam cần đạt là quả – hạt mắc ca có chất lượng cao nhất để có thể đạt giá bán cao nhất.
Hạt mắc ca thuộc phân khúc thị trường cao cấp nên người trồng, các nhà sản xuất ở các nước trên thế giới cần đặc biệt lưu ý đến yếu tố chất lượng sản phẩm. Thực hiện đúng các quy trình chế biến để khi hạt mắc ca đến với người tiêu dùng thì trước hết, hạt phải thơm, ngon, tiếp đó mới tính đến tác dụng của dinh dưỡng, bồi bổ sức khỏe.

8.        Giá cả mắc ca hiện nay như thế nào?

Giá mắc ca cũng như các loại nông sản khác phụ thuộc vào nhiều yếu tố và liên tục biến động. Cần phân biệt các loại giá mắc ca: Giá hạt mắc ca mà người trồng bán cho cơ sở chế biến, giá hạt mắc ca sơ chế tại nhà máy được giao dịch trên thị trường quốc tế, giá nhân mắc ca sơ chế tại nhà máy, giá bán hạt/nhân mắc ca tại siêu thị cho người tiêu dùng trực tiếp.
Giá hạt mắc ca mà người trồng bán cho các cơ sở chế biến đã tăng đều đặn trong vòng 7 năm liên tục (2007 – 2014). Trong 3 năm gần đây (2012 – 2014), giá 1 kg hạt mắc ca tại Úc dao động từ 3,25 – 3,5 đô la Úc/kg, tương đương vào khoảng 60.000 - 70.000  đồng/kg. Năm 2015, giá mắc ca trung bình tại Úc là 4,5 đô la Úc/kg.
Tại Việt Nam, vào năm 2015, giá bán hạt mắc ca cho các thương lái, cơ sở chế biến mắc ca, cơ sở tạo giống mắc ca thường từ 70.000 - 80.000 đồng/kg.
Giá nhân mắc ca trong những năm gần đây tại Trung Đông là 16 đô la Mỹ/kg, tại Mỹ là 12 đô la Mỹ/kg và tại châu Âu là 12,5 đô la Mỹ/kg. Giá bán các sản phẩm mắc ca tại siêu thị thì rất cao, có khi lên tới 30 – 40 đô la Mỹ/kg. Một chai dầu mắc ca 300ml tại Trung Quốc có giá bán lên tới 380 Nhân dân tệ (hơn 1 triệu đồng Việt Nam).

III.   CHI PHÍ ĐỂ TRỒNG MẮC CA

9.        Mức đầu tư và chi phí ban đầu để trồng 1 ha mắc ca là bao nhiêu?

Cần phân biệt rõ đầu tư ban đầu và chi phí ban đầu để trồng mới 1 ha mắc ca. Chi phí ban đầu để trồng mới 1 ha mắc ca gồm các chi phí khai hoang đất, cây giống, phân bón, công đào hố, công trồng, công tưới nước, công tỉa cành, xén tán, chống gió hại và phí quản lý. Trong khi đó, đầu tư ban đầu gồm chi phí ban đầu cộng thêm các khoản chi chẳng hạn như thuê đất, chi xây dựng hạ tầng cơ bản.
-Nếu trồng thuần, chi phí để trồng mới 1 ha mắc ca khoảng trên dưới 100 triệu đồng.
- trồng xen cà phê, chi phí để trồng mới 1 ha mắc ca khoảng từ 40 - 50 triệu đồng.
-Đặc thù trong chi phí đầu tư trồng mắc ca là chi phí chỉ tập trung vào năm thứ nhất. Các năm sau đó, chi phí duy trì vườn cây giảm.
-Vì hộ gia đình có chi phí ban đầu thấp hơn nhiều so với doanh nghiệp nên hộ gia đình có thể hoàn vốn và lãi nhanh hơn sau 4 năm, so với doanh nghiệp (sau 6 năm).

10.    Chi phí cho 1 ha mắc ca từ năm thứ 2, 3, 4 và sau đó là bao nhiêu?

Từ năm thứ 2, chi phí chỉ còn là 15 triệu đồng 1ha nếu trồng thuần và là 7 – 8 triệu đồng 1ha nếu trồng xen cây cà phê.

11.    Trồng mắc ca phải chịu loại thuế gì không?

Không. Vì hiện nay, mắc ca là loại cây nông – lâm – công nghiệp được Nhà nước khuyến khích trồng. Trồng mắc ca không phải chịu thuế giá trị gia tăng, theo Nghị định 209/2013/NĐ-CP của Chính phủ năm 2013. Các cây trồng trên đất nông nghiệp trồng cây lâu năm phải chịu thuế sử dụng đất nông nghiệp nhưng được miễn trong giai đoạn xây dựng cơ bản nếu là đất khai hoang, theo Nghị định 74-CP của Chính phủ năm 1993.

IV.   XÂY DỰNG VÀ CHĂM SÓC VƯỜN MẮC CA

12.    Vườn mắc ca phải đáp ứng các yêu cầu gì về đất đai? (Loại đất, vị trí, độ dốc).

Mắc ca là cây có nguồn gốc từ vùng rừng Á Nhiệt đới, vì vậy người ta thường phát triển trồng mắc ca nơi có khí hậu Á nhiệt đới. Tại Việt Nam, các kết quả khảo nghiệm cho thấy 2 vùng Tây Nguyên và Tây Bắc nơi có độ cao so với mức nước biển từ 400m đến 1200m là đặc biệt phù hợp với việc trồng mắc ca. Đất tốt nhất để trồng mắc ca là đất có tầng canh tác dày từ 1m trở lên, thoát nước tốt, giàu chất hữu cơ. Tầng đất màu phải đạt 0,5m – 1m, tơi xốp, không đọng nước, có độ pH từ 5 – 5,5.
Mắc ca nên trồng trên đất bằng hoặc có độ dốc dưới 15 - 20 độ để thuận tiện cho việc thu hoạch, nhất là để đáp ứng yêu cầu sử dụng cơ giới khi trồng, chăm sóc và thu hoạch. Nếu độ dốc lớn, cần tạo vườn trồng kiểu ruộng bậc thang theo kinh nghiệm của các nước Trung Quốc, Thái Lan. Xin lưu ý, nếu đất dốc dưới 15 độ thích hợp cho việc cơ giới hóa vườn mắc ca, nếu trên 15 độ, cần tạo ruộng bậc thang để chống xói mòn.
Về hướng của hàng cây mắc ca, hướng Bắc – Nam là tốt nhất. Tuy nhiên, còn tùy thuộc vào hướng của độ dốc và hệ thống tưới nước. Nếu trồng mắc ca ở những nơi có độ dốc dưới 8 độ thì hàng cây nên trồng từ đỉnh dốc xuống dưới chân dốc. Còn nếu trồng ở nơi có độ dốc từ 8 - 15 độ thì thiết kế hàng cây theo đường đồng mức.
 
HÌNH ẢNH: Hướng hàng cây mắc ca trên đất bằng
 
HÌNH ẢNH: Hướng hàng cây mắc ca trên đất dốc
 

13.    Cây mắc ca thích hợp với khí hậu và nhiệt độ ra nào?

Mắc ca thích hợp khí hậu Á nhiệt đới với nhiệt độ bình quân năm không thấp hơn 13oC, không cao hơn 32oC. Để mắc ca ra hoa, nhiệt độ ban đêm tốt nhất là ở mức 17 - 18oC, ban ngày từ 25 - 30oC.
Mắc ca có sức chịu rét tốt, có thể chịu được nhiệt độ thấp tới -5oC trong thời gian ngắn và có thể chịu được sương giá khoảng 20 ngày.
Mắc ca cũng là cây có thể chịu được chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm. Biên độ chênh lệch có thể hơn 10oC.
Ở những vùng có mưa phùn kéo dài nhiều ngày từ tháng 2 đến tháng 4, mắc ca sẽ không cho sản lượng quả cao vì hoa bị rụng nhiều. Mùa xuân có mưa phùn ở miền Bắc thường làm cho hoa mắc ca bị nấm bệnh, dẫn đến tình trạng không đậu quả hoặc ít đậu quả.

14.    Nguồn nước cho cây mắc ca như thế nào?

Lượng mưa tối ưu cho mắc ca là 1.500mm - 2.000mm/năm, tốt nhất là phân bố đều trong năm. Tuy nhiên, cây mắc ca cũng có thể chịu hạn ở mức độ nhất định ngoài thời kỳ ra hoa, đậu quả. Nam Phi có lượng mưa hàng năm chỉ khoảng 600mm nhưng do có hệ thống tưới tiêu đến tận gốc cây nên sản lượng hạt mắc ca vẫn đạt 4 - 5 tấn/ha/năm. Tại Tây Nguyên có mùa khô rất khắc nghiệt nên cần tưới nước cho mắc ca 1 - 2 lần/tuần trong mùa khô.
Vào mùa đậu quả, nhất là từ tháng 4 đến tháng 7 là giai đoạn quả tích lũy dầu, có mưa nhiều thì rất tốt. Nếu không, nên tưới mắc ca để đảm bảo cây sai quả, quả lớn nhanh và to.

15.    Nơi có gió mạnh trồng được mắc ca hay không?

Cây mắc ca có hệ rễ cọc kém phát triển, rễ chùm lớn, phạm vi phân bố rễ chỉ cách mặt đất khoảng 70cm trở lại. Có tới 70% bộ rễ phân bố tập trung ở tầng đất từ 0cm – 30 cm, nên cây mắc ca chống chịu gió lớn và bão rất kém, thường gẫy đổ hoặc rụng hoa quả nhiều.
Trong thời kỳ quả phát dục ban đầu, nếu có gió khô, nóng xuất hiện càng làm rụng quả nhiều.
Để tránh tình trạng gió mạnh gây hại cho mắc ca, nên:
  • Thiết kế hàng cây theo hướng gió để phân tán gió gây hại.
  • Có những cọc chống đổ cho cây khi cây nhỏ hoặc khi cây bị nghiêng.
  • Trồng những hàng cây chắn gió như cây keo lá tràm, cây keo tai tượng, cây phi lao.

16.    Máy móc, dụng cụ gì cần có để xây dựng vườn cây mắc ca?

Máy móc, dụng cụ sử dụng cho vườn mắc ca tùy vào giai đoạn khác nhau của vườn cây.
  • Giai đoạn trồng: Máy đào hố, máy đánh luống.
  • Giai đoạn chăm sóc cây: Máy, công cụ tưới nước; Máy, công cụ bón phân.
  • Giai đoạn thu hoạch: Dụng cụ thu hoạch quả thủ công, máy thu hoạch quả, máy tách vỏ xanh, máy sấy… Nếu chế biến mắc ca tại chỗ thì cần thêm máy tách, cắt vỏ nâu.

17.    Nhân công cho vườn mắc ca như thế nào? Lao động thường xuyên và lao động thời vụ ra sao?

Nhân công nhiều nhất cho vườn mắc ca là giai đoạn trồng cây và khi thu hoạch quả. Đây là 2 hoạt động có thể sử dụng lao động thời vụ. Thu hoạch quả mắc ca tương đối đơn giản, chủ yếu chờ quả chín rụng xuống đất rồi nhặt nên có thể tận dụng tốt nhân công có kinh nghiệm thu hoạch cà phê, điều.
Trong suốt quá trình cây sinh trưởng thì nhân công thường xuyên là người chăm sóc vườn cây và bảo vệ. Thông thường trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, 01 lao động có thể quản lý, chăm sóc 1.000 – 1.500 cây mắc ca

18.    Tôi nên chọn phương án trồng thuần mắc ca hay xen canh mắc ca với các cây trồng hiện có?

Quyết định trồng thuần hay trồng xen phụ thuộc vào nhiều tính toán để lựa chọn phương án sao cho tối ưu về chi phí và hiệu quả.
  • Nếu trồng thuần: để dễ áp dụng những biện pháp kỹ thuật tiên tiến, cơ giới hóa cao, tạo ra một vườn cây mắc ca thuần loại, đạt năng suất chất lượng cao. Cần quy hoạch khu đất trồng để xe cơ giới có thể đến được từng lô, hệ thống tưới dễ dàng hoạt động. Nhà , kho, hàng cây chắn gió, hồ chứa nước phải bố trí hợp lý. Nếu trồng thuần mắc ca trên đất cũ đã trồng cây khác như: cà phê, cây điều già cỗi hoặc đã bị bệnh: Cần phải nhổ bỏ hết các cây cũ sau đó cày đất 2 lần sâu từ 30 - 50 cm, phơi đất 2 tháng, bón 2 tấn vôi bột/ha rải đều, nhặt hết rễ cũ rồi gom lại đốt, tiêu hủy. Sau đó tùy tình hình có thể đào hố mới để trồng cây mắc ca, mật độ trồng có thể từ 312 - 357 cây/ha, hoặc có thể trồng dầy hơn, tùy tình hình.
  • Nếu trồng xen: Có 2 trường hợp: trồng xen ngay từ đầu và trồng xen cây mắc ca vào vườn cà phê hay cây khác đã có sẵn. Trồng xen có ưu điểm là cho thu hoạch đa dạng, lấy ngắn bù dài, đỡ rủi ro. Tuy nhiên lại có nhược điểm là phức tạp về áp dụng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc, bảo vệ, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch. Tại Tây Nguyên, nhiều nông dân đã trồng xen cây mắc ca (khoảng 100 - 125 cây/ha) vào vườn cà phê, sau một thời gian khi cây cà phê đã già cỗi họ chặt bỏ cà phê và trồng thêm cây mắc ca cho đủ mật độ 357 cây/ha. Sau đó vườn cây trồng xen biến thành vườn thuần loại mắc ca. Phương thức này hiện nay tương đối phổ biến, được nhiều hộ dân áp dụng.

19.    Trồng cây mắc ca xen canh với cây cà phê trên đất đỏ bazan có tác dụng gì?

Đặc điểm khí hậu của vùng Tây Nguyên là nhiều nắng và nhiều gió, vì vậy kinh nghiệm của nông dân là cần trồng cây che nắng và chắn gió cho cây cà phê để giữ vững và tăng sản lượng cho cà phê. Trước đây nông dân đã quen sử dụng cây muồng hoa vàng, cây muồng đen và một số loài cây khác làm cây che nắng, nhưng nay Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên khuyến cáo nông dân Tây Nguyên nên trồng cây mắc ca làm cây che nắng và che gió cho cà phê.
Trồng mắc ca xen trong vườn cà phê có khả năng cải thiện một số tính chất lý học của đất, như làm tăng độ tơi xốp, đồng thời làm tăng khả năng giữ nước (tốt hơn so với trồng cà phê thuần).
Một số kết quả nghiên cứu ở huyện Krông Năng tỉnh Đắk Lắk cho thấy: Đất đỏ bazan trồng cà phê làm cho đất chua, hàm lượng hữu cơ và đạm tầng mặt ở mức trung bình đến nghèo, khá giàu lân và nghèo kali, canxi và magiê. Trồng mắc ca xen trong vườn cà phê làm giảm độ chua của đất, tăng hàm lượng hữu cơ tầng mặt và tăng hàm lượng đạm trong đất so với trồng cà phê xen tiêu và cà phê trồng thuần. Trong đất trồng cà phê xen mắc ca, hàm lượng canxi và magiê cũng có xu hướng cao hơn so với trong đất trồng cà phê xen tiêu và trồng thuần. Trồng xen cây mắc ca trong vườn cà phê là góp phần duy trì và cải thiện độ phì đất cao hơn so với mô hình trồng xen tiêu và trồng cà phê thuần.
Để nâng cao tính bền vững trong canh tác cà phê tại Tây Nguyên, cần trồng xen mắc ca trong vườn cà phê, không những góp phần cải thiện độ phì nhiêu đất, mà còn nâng cao thu nhập cho người dân từ sản phẩm của cây mắc ca. Nhiều nông dân đã có thu hoạch thêm từ mắc ca mà sản lượng cà phê vẫn cao như trước khi trồng xen.

20.    Nếu chọn một trong 2 phương án trồng đó thì mật độ cây mắc ca nên trồng là bao nhiêu?

Mật độ trồng cây mắc ca phù hợp cho 1 ha cơ bản là:
  • Mật độ trồng thuần: 312 - 357 cây/1ha. (7m x 4m; 8m x 4m) hoặc trồng dầy hơn, số cây 405 cây/ha (hàng 7m x 3,5m). Trồng dầy như thế sẽ tăng thu nhập nhưng cần tỉa cành sơm hơn.
  • Mật độ trồng xen: 100 đến 185 cây/1ha.(10m x 10m; 9m x 6m).
Người trồng có thể chọn mật độ trồng tùy theo giống cây, vị trí vườn cây, và ý định quản lý vườn cây như thế nào.
Bảng mật độ trồng cây
Hàng cách hàng Cây cách cây Số cây/ha Thích hợp các giống
7m 4m 357 A16, A38, 344, 741
8m 4m 312 A16, A38, 344, 741, A4, A29, 660
9m 4m 278 A16, A38, 344, 741, A4, A29, 660, 816, 842
9m 5m 222 Tất cả các giống
10m 5m 200 Tất cả các giống
9m 6m 185 nt
Cũng có thể xác định mật độ trồng theo mức thưa hoặc dầy:
-Trồng dầy (hàng cách hàng 7m) thì sẽ cho thu hoạch sớm nhưng cần phải đầu tư nhiều hơn và gian phát cắt xén tán cây, tỉa cành sớm hơn. Trồng dầy phù hợp với những giống cây thẳng đứng.
-Trồng thưa (hàng cách hàng 10m) thích hợp với những giống không cần tỉa xén tán cây, tỉa cây.
HÌNH VẼ
 

21.     Nên thiết kế vườn mắc ca như thế nào?

Thiết kế vườn cây hay quy hoạch vườn cây mắc ca là hoạt động đặc biệt quan trọng để đảm bảo sự sinh trưởng, sản lượng mắc ca và hiệu quả của vườn cây trong dài hạn. Các nghiên cứu của ngành công nghiệp mắc ca Úc cho thấy việc thiết kế lại vườn cây có thiết kế không phù hợp giúp tăng sản lượng của vườn mắc ca lên tới hàng chục phần trăm. Thiết kế vườn mắc ca nên theo các bước sau:
-Xác định vị vườn: Tốt nhất vườn ở nơi có nguồn nước tốt (suối, giếng…); thuận tiện đường giao thông, liên lạc; đã có sẵn điện lưới hoặc có thể làm thủy điện.
-Lập bản vườn: Hệ thống đường sao cho xe cơ giới đến được từng lô mắc ca, hệ thống tưới, hồ nước, xác định vị trí hàng cây chắn gió, vị trí đặt nhà bảo vệ, nhà ở, nhà kho, xưởng chế biến...
  • Khai quang đất, chú ý tận dụng hàng cây chắn gió tự nhiên nếu có. Lưu ý hàng cây chắn gió rất cần thiết để bảo vệ mắc ca trong 4 năm trồng đầu tiên.
  • Nếu trồng trên đất cũ cây cà phê, cây điều già cỗi hoặc đã bị bệnh, sau khi đã chặt bỏ cây cũ gom lại và đốt tiêu hủy, cần cày đất 2 lần sâu 40cm, phơi nắng 2 tháng, bón vôi bột rải đều, nhặt hết rễ cây cũ đốt tiêu hủy. Sau đó nên luân canh khoảng 2 vụ cây đậu đỗ, ngô… cây cố định đạm để cải tạo đất.
  • Hướng của hàng cây: Tốt nhất theo hướng Bắc – Nam hoặc theo độ dốc phù hợp với hệ thống tưới nước. Nơi có độ dốc dưới 8 độ thì hàng nên từ đỉnh xuống chân dốc. Nơi có độ dốc 8 - 15 độ thì thiết kế hàng cây theo đường đồng mức.
- Không trồng mắc ca vào rãnh nước, lạch nước. Rãnh nước, lạch nước trong vườn càng ít càng tốt.
  • Hệ thống đường nội bộ: Làm đường đến từng lô để có thể chăm sóc, bón phân, phun thuốc, tiện thu hoạch.
  • Xác định vị trí đặt kho thuốc trừ sâu, chỗ chứa chất thải, kho xăng dầu… phù hợp quy định bảo vệ môi trường.
  • Khu chế biến hạt và lò sấy cần bố trí sao cho không gây ồn quá mức.

22.    Trồng mắc ca theo các bước cụ thể như thế nào?

-Đào hố theo quy cách 80 x 80 x 80 cm, phơi đất, diệt mối, chống mối, khử nấm, khử ấu trùng sâu đất, ve sầu bằng cách rắc vôi bột và chế phẩm vi sinh (Tricodatma, EM,…). Bón lót, trộn một lượng nhỏ (100 - 150g) phân supe phốt phát và phân hữu cơ đã ủ hoai (tùy theo tình hình thổ nhưỡng, nếu đất kém có thể cho thêm phân hữu cơ đã ủ hoai) vào trong mỗi hố trước khi trồng, trộn đều với đất. Tránh bón lót phân hóa học vào hố vì sẽ làm hỏng bộ rễ của cây.
HÌNH ẢNH
-Trước khi trồng 1 - 2 ngày cần tưới đẫm nước để nước thấm sâu khoảng 30cm.
-Trồng cây: Cắt bỏ vỏ túi bầu, nếu bộ rễ bị rối quanh rễ cái thì dùng kéo cắt bỏ bớt rễ rối. Nếu không bị rối nhiều thì lấy tay gỡ nhẹ. Duỗi thẳng những rễ ở dưới đáy và cắt bỏ những rễ bị xoắn. Đặt cây vào hố, đảm bảo các rễ phía dưới được trải ra. Lấp 1 nửa hố bằng đất, lấy tay ấn nhẹ và tưới một lượt nước.
HÌNH ẢNH
-Để nước thấm hết, hoàn thành việc lấp hết đất vào hố: Dùng tay ấn nhẹ nhàng (không dùng chân) quanh gốc cây để tạo thành một vùng hơi trũng quanh gốc cây, có thể dùng cỏ
-Cắt bỏ những lá phía dưới mắt ghép và bỏ băng dính chỗ ghép.
-Chăm sóc cây con:
  • Uốn cây thẳng đứng vào trung tâm (một thân chính với vài cành nhỏ). Để ngọn chính cao hơn cành nhỏ 30cm.
  • Khi cây mọc các cành dưới 80cm thì cắt bỏ đi. Cắt bỏ những cành mọc thẳng đứng.
  • Chỉ giữ lại 2 - 3 cành khỏe trong một đốt. Mỗi lần cắt bỏ không quá 20% - 30% lượng cành. Cần giữ cân bằng và phát triển cân đối tán cây.
  • Tưới ẩm kịp thời sau khi trồng, phủ cỏ vào gốc cây, san bằng nương bậc thang, vào mùa khô thì tưới ẩm, vào mùa mưa thì tiêu thoát nước tốt, nơi có gió nhiều thì đặt thêm cọc chống đổ cây.
  • Sau khi cây đã sống, cần kịp thời tháo màng và dây buộc ở cây ghép, loại bỏ những mầm nhú ra từ gốc cây ghép.
  • Sau khi trồng từ 20 - 25 ngày, cây ra nhiều rễ mới, sau 30 ngày thì cây ra lộc mới, từ khi trồng đến đợt lộc mới được thành thục cần 70 - 80 ngày. Bởi vậy, sau khoảng 20 ngày, cần bón thúc lần đầu và sau đó cứ 15 ngày lại bón thúc một lần, cho đến khi đợt lộc mới được thành thục. Mỗi lần bón thúc cho 01 cây khoảng 10g Ure và 15g phân phức hợp, bằng cách hòa các loại phân này trong 8 - 10 lít nước để tưới vào gốc.
HÌNH ẢNH
-Quản lý cỏ dại và phủ gốc cây:
  • Thường xuyên trừ cỏ dại mọc quanh gốc cây bán kính 0,5m. Làm cỏ theo băng hoặc theo gốc, 3 - 5 lần trong năm tùy theo thực bì. Vì cây mắc ca có rễ cọc mọc cạn và kém phát triển nên cần chú ý đến việc gia cố cho cây bằng các cây chống và vun gốc cho cây 1 - 2 lần /năm. Các lưu ý khác: Thường xuyên diệt trừ cỏ dại mọc quanh gốc cây trong bán kính 1m; Phủ cỏ khô, rơm khô vào gốc cây để giảm bốc hơi nước; Không dùng các loại hóa chất diệt cỏ; Sơn nước vôi phần trên gốc để tránh sương giá và nấm bệnh trên thân; Không trồng xen cây khác trong bán kính 1m dưới đường chiếu tán cây.
  • Phủ cỏ khô, rơm khô hoặc vỏ hạt vào gốc cây để giảm bốc hơi.
  • Tránh dùng các loại hóa chất diệt cỏ.
  • Sơn đoạn thân gốc cây để tránh sướng giá.
  • Không trồng xen cây khác trong bán kính 1m dưới đường chiếu vành tán cây.
-Tạo tán: Có hai lần xén cành rất quan trọng: Lần đầu cắt bỏ những cành thấp dưới 1m hoặc 1,5m là nơi bắt đầu cho phân cành. Lần thứ hai là lúc các cây đã lớn trên 4 tuổi (các cành cây giao nhau). Lúc này cần phải tỉa bớt một số cành nhỏ sát thân cây làm cho ánh sáng mặt trời chiếu nhiều vào giữa cây, giảm thiểu sự phát triển của nấm bệnh hại hoa quả cây. Tỷ lệ tỉa bớt cành có thể không nhiều quá 20% tùy tình trạng sinh trưởng của cây.
HÌNH ẢNH
-Vệ sinh vườn cây: Để hạn chế sự phát triển của sâu bệnh… Phương pháp là dọn sạch cỏ trong vườn. Không để rác thải vương vãi, thu gom rác, túi bịch rách nát, cây con kém phẩm chất vào một nơi quy định để đốt, tiêu hủy. Vệ sinh dụng cụ làm vườn sạch sẽ và khi không dùng thì cất vào nơi khô ráo.

23.    Yêu cầu tưới nước cho cây như thế nào?

Khả năng chịu hạn của mắc ca tốt hơn cà phê, vì vậy nhu cầu nước tưới không nhiều bằng cà phê. Hơn nữa, Tây Nguyên không hẳn là thiếu nước vì lượng nước mưa vẫn tương đối dồi dào. Vấn đề cần cải thiện là xây dựng các hồ chứa nước, để đề phòng hạn hán, khô cạn và sử dụng hệ thống tưới tiêu hiệu quả.
-Nói chung cây mắc ca chịu được khô hạn, tuy nhiên nếu muốn có sản lượng cao thì cần tưới nước cho cây sinh trưởng và phát dục. Lúc cây ra hoa, lúc hoa đang thụ phấn và đậu quả, lúc quả đang tích lũy dầu cần phải có đầy đủ nước cho cây.
  • Không để rễ của cây bị khô khi mới trồng. Nên tưới nước cho cây trong mùa khô từ 2 – 3 lần/tuần.
-Tưới 40 lít nước/cây/tuần trong thời tiết hanh khô, từ năm thứ 2 về sau đến năm thứ 4 tăng dần lượng nước tưới đến 150 lít nước/cây/tuần trong mùa khô.
-Cây trưởng thành cần có 350 lít nước/cây/tuần trong mùa khô.
-Sử dụng hệ thống kiểm tra độ ẩm của đất để biết lúc nào cần tưới và lượng nước bao nhiêu là đủ và có hiệu quả.
  • Trong 3 năm đầu: Có thể tưới bất cứ khi nào nếu thấy cây khô hạn nhằm đảm bảo sự phát triển của cây.
  • Đến năm thứ 4 trở đi: Cây có khả năng cho quả thì nên hạn chế tưới nước trước lúc ra hoa, nhằm kích thích sự ra hoa nhưng lại cần tưới trong giai đoạn quả lớn.
  • Tại Tây Nguyên từ tháng 5 - 8 lúc cây đã ra quả và quả tích lũy dầu là vào mùa mưa, hàng ngày đều có mưa, vì vậy nói chung không cần tưới thêm nước, chỉ cần tưới vào mùa khô hạn.

24.    Yêu cầu phân bón cho cây mắc ca ra sao?

Bón phân cho cây con:
Việc bón phân cho cây trong từng thời kỳ sinh trưởng đều cần căn cứ vào tình hình cụ thể của thổ nhưỡng tại vườn cây, không thể áp dụng giống nhau. Cần tiến hành phân tích thổ nhưỡng hoặc căn cứ vào phân tích lá cây để có quyết định hợp lý về số lượng phân, loại phân cần bón và thời gian bón. Nguyên tắc chung là nên bón phân nhiều lần trong năm và số lượng phân nên vừa đủ, không nên bón quá nhiều phân. Nói chung, có thể bón 50g phân NPK theo tỷ lệ 15:4:11 mỗi cây trong 2 năm đầu, khoảng 70g mỗi cây khi cây 3 - 4 tuổi.
Tại Úc và Nam Phi hiện nay người ta thường dùng hệ thống ống dẫn nước đến từng gốc cây, hòa tan phân trong nước để tưới nước và bón phân cho cây. Đầu tư cho một hệ thống tưới như vậy cần khoảng 50 - 100 triệu đồng/1 ha.  Hệ thống này được điều khiển tự động theo chương trình được lập sẵn. Ở Việt Nam hiện chưa có nơi nào áp dụng theo phương pháp này.
-Khi
-Bón hoa (đầu tháng 2): từ tháng 1 - 3 là thời kỳ ra hoa đậu quả, cây cần nhiều đạm, lân, nên bón để tăng kết quả.
-Bón giữa tháng 3: cây ra nhiều hoa tiêu hao nhiều chất trong đất nên cần bón bổ sung phân tổng hợp, có thể thêm ít phân đạm và phân kali.
-Bón cuối tháng 4: mục đích giúp cành khỏe và cho quả non trưởng thành, quả non cần hút nhiều dinh dưỡng từ lá, làm cho chất đạm, lân, kali trong lá bị giảm sút. Vì nguyên nhân đó mà quả non bị rụng nhiều vào tháng 5. Cuối tháng 4 nên bón phân tổng hợp NPK để giữ quả và cho quả lớn.
-Đến giữa tháng 6 cần bón bổ sung cho cây một lần nữa để giảm lượng quả rụng vào giữ để tránh cây sinh trưởng quá vượng mà làm giảm sản lượng quả hạt.
-Bón cuối tháng 7 đến giữa tháng 8: nên bón để duy trì sức sinh trưởng của cây và bù đắp thiếu hụt dinh dưỡng, nâng cao chất lượng nhân.
-Bón p Trước khi tỉa cành nên bón phân để cây kịp phục hồi. Nên bón phân hữu cơ ủ hoai, phân tổng hợp và khô dầu, để giúp cây đủ sức ra cành non và hoa, quả cho vụ sau.
HÌNH VẼ: cách  bón phân
BẢNG: Biểu lượng phân bón tùy theo yêu cầu mỗi cây hàng năm tùy theo tuổi cây
(Nguồn: Nagao 1992)
Tuổi cây Phân tổng hợp NPK (kg) Lượng N cần thêm (gr)
1 0,45 56
2 0,90 112
3 1,30 168
4 1,80 224
5 2,30 270
6 2,70 320
7 3,10 320
8 3,60 320
9 4,00 320
10 4,50 320
 
-Thời cây yêu cầu đạm và lân nhiều hơn kali. Về số lượng, nên bón 0,5kg/cây/tuổi cây/lần bón.
-Ví dụ cây 2 tuổi nên bón 1kg/cây, chia 5 lần mỗi lần bón 200g/cây.
-Thời kỳ tuổi 6 trở đi: bón phân vẫn nên chia thành nhiều lần bón trong năm, trong thời gian từ tháng 9 đến tháng 5, kali cũng cần nhiều như đạm và lân.
-Vì cây đã lớn và để bù đắp thiệt hại của xói mòn nên bón tăng đạm 30%, kali tăng 20%, Ca tăng 10%, Magnê tăng 25%.
-Nơi có hệ thống tưới nước, bón nhỏ giọt mỗi lần là phương pháp tốt nhất, nhưng đòi hỏi đầu tư lớn và quản lý tốt.
-Khi dùng phân trâu bò bón cho cây thì phải được ủ hoai trước khi bón ít nhất ba tháng.
-Thời gian thích hợp nhất cho việc bón phân tùy thuộc ở kết quả phân tích đất và lá cây. Thông thường bón phân đạm chia ra nhiều lần trong năm.
-Nếu sử dụng loại phân phân hủy chậm, bón cách gốc 20cm để tránh làm hại thân cây và rễ cây. Rải đều phân quanh vành tán cây 30cm. Tưới nước sau mỗi lần bón phân. Đối với những cây chậm phát triển, nên sử dụng một ít phân gia cầm và phân hỗn hợp.
Bảng 3: Bảng yêu cầu lượng phân bón cho cây
tùy theo sản lượng hạt hàng năm
(Nguồn: Theo Kim Wilson 2008)
Sản lượng hạt (T/ha) N (kg) P (kg) Ka (kg) Ca (kg) Mg (kg)
2 27 2.5 22 1 2
4 55 5,0 44 2 4
6 82 7,5 66 3 6

25.    Tỉa cành mắc ca như thế nào?

Cần có biện pháp kỹ thuật cắt tỉa cành giúp cây phát triển cân đối, tỷ lệ đậu quả cao và hạn chế sâu bệnh. Biện pháp tỉa bớt cành hợp lý cũng giúp tăng sản lượng hoa, quả, hạt mắc ca tại Úc và Nam Phi.
  • Đối với cây ghép và cây giâm hom thường phân cành khi đạt độ cao từ 70 - 100cm, trường hợp cây ghép phân cành cao trên 1m so với mặt đất thì tiến hành bấm ngọn để cây phát sinh cành cấp 1. Sau khi cây phát sinh cành cấp 1, để lại 3 chồi ở 3 hướng khác nhau trên thân cây nhằm tạo cho cây có bộ tán cân đối. Tiến hành bấm ngọn trên cành cấp 1 ở vị trí cách thân chính 70 - 80cm để cây phát sinh cành cấp 2, tùy theo khả năng phát triển của tán trên từng cây mà có thể bấm ngọn lần 3 với cách tương tự như trên.
  • Khi cây vào thời kỳ kinh doanh, cắt tỉa những cành sát mặt đất dưới 60cm, những cành bị sâu bệnh hại, những cành lệch tán, những cành mọc chồng chéo, đan xen nhau. Nếu tán cây không quá dày, không nên cắt tỉa những cành nhỏ bên trong tán vì đây là những cành cho quả.
  • Tùy thuộc vào từng cây để cắt tỉa tán, trong ba năm đầu nên tạo tán giữ cho cây có một thân thẳng đứng, với những giống có ưu thế sinh trưởng ngọn, tán hẹp thì cần bấm ngọn để xúc tiến phân cành, tỉa những cành yếu, tỉa những cành có góc phân cành hẹp. Với những giống không có ưu thế sinh trưởng ngọn thì không cần cắt ngọn của cành chính, chỉ cần cắt những cành sinh trưởng kém, góc nhỏ, tạo thế lệch tán. Tỷ lệ cành bị chặt tỉa trong một lần chặt khoảng 20% - 30%.
HÌNH ẢNH

26.    Tôi nên quản lý vườn cây trưởng thành như thế nào?

-Hoa hại: một trong những bệnh phổ biến của mắc ca lúc ra hoa là bị ấu trùng sâu bướ trên cành hoa khi hoa bắt đầu nở bằng cách phun thuốc.
-Cây lá bị úa vàng và cành non bị sâu bọ phá hoại sẽ dẫn đến chết cây. Có nhiều nguyên nhân như thiếu chất dinh dưỡng, bộ rễ chết, sâu bệnh. Biên pháp giải quyết là nhổ bỏ cây chết ngay để thay bằng cây khỏe hơn.
-Vỏ cây bị nứt nẻ, ra nhựa, có thể do bị nấm hại, có thể dùng dao nhỏ cậy chỗ vỏ bị hại, bôi thuốc trị nấm.
-Hạn chế quả non rụng sớm: Hiện tượng quả non rụng lúc còn non có thể là hiện tượng tự nhiên, nhưng có thể do bị sâu bệnh hoặc do thiếu chất, thiếu nước, nên tìm hiểu nguyên nhân để tìm cách khắc phục. Tại Việt Nam (miền Bắc và Tây Nguyên) quả bắt đầu hình thành từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 3, quả chín vào cuối tháng 8 đầu tháng 9. Thông thường có hiện tượng quả non bị rụng, quả bị rụng nhiều hay ít cũng tùy từng nơi, tùy từng giống.
-Cây 10 – 15 tuổi mỗi mùa hoa có trên 1 vạn hoa tự (gié hoa), mỗi hoa tự có khoảng 300 hoa, giai đoạn đầu có 6% - 35% hoa đậu quả, cuối cùng chỉ còn 0,3% - 0,4% hoa đậu thành quả. Nói chung tại nhiều nơi cây mắc ca đều bị rụng quả nhiều, thông thường trong 2 - 8 tuần đầu quả bị rụng khoảng 70% - 80%.
-Trong khoảng 3 - 8 tuần sau khi hình thành quả có một số quả nhỏ bị rụng.
-Một số quả lớn bị rụng sau 10 tuần. Đó có thể do nhiệt độ nóng, ẩm và tranh dành năng lượng làm tăng thêm sự rụng quả của một số quả.
-Đã có nhiều nghiên cứu các biện pháp để giảm lượng quả bị rụng. Một biện pháp là bón phân khi cây đang cần, đồng thời chú ý cân bằng yêu cầu dinh dưỡng cho cây phát triển và cho quả phát dục.
-Trước tháng 6 dương lịch, quả đã phát triển đủ lớn, sau đó quả tích lũy dầu nên cần tăng dinh dưỡng cho quá trình này.
-Hiện chưa có hệ thống biện pháp hoàn chỉnh nào để tăng lượng hoa đậu quả.

V.      GIỐNG CÂY MẮC CA

27.    Những giống mắc ca nào nên trồng trong vườn của tôi?

Dựa trên kết quả khảo nghiệm giống mắc ca của các viện nghiên cứu và doanh nghiệp tại Tây Nguyên và Tây Bắc trong 10 năm qua, bước đầu có thể kết luận có hơn 11 giống mắc ca phù hợp cho vùng Tây Nguyên, gồm các giống sau đây: 246, 344, 741, 788, 800, 816, 842, 849, A38, QN1, Dadow. Danh sách các loại giống sẽ được bổ sung trong vài năm tới khi có các kết quả khảo nghiệm thực tế.
Mỗi giống đều có những ưu và nhược điểm riêng, chính vì vậy nên trồng 2 - 3 giống khác nhau trong cùng lô mắc ca để giúp tăng khả năng thụ phấn hoa, từ đó giúp tăng sản lượng và chất lượng hạt. Mỗi lô đất gồm 4 - 10 hàng cây mắc ca. Mỗi hàng cây mắc ca chỉ nên trồng 1 giống mắc ca để thuận lợi cho việc thụ phấn chéo và phân loại hạt mắc ca.
HÌNH ẢNH: Sơ đồ bố trí các giống trồng một vườn cây.

28.    Tiêu chuẩn cây giống phải đạt được khi đưa đi trồng?

Cây giống đem trồng cần đạt các tiêu chuẩn sau đây:
-Cây được trồng phải là cây ghép (ghép giữa cây có bộ rễ chắc khỏe với thân trồi cây có quả đạt năng suất cao).
-Chỗ ghép trở lên phải cao 20 - 40cm.
  • Chỗ ghép phải lành lặn.
-Chiều cao cây giống phải từ 60cm - 1,5m.
  • Lá bóng, thẫm, không có dấu hiệu bệnh tật.
-Cây phải có bộ rễ chắc khỏe, không sâu bệnh.
  • Tên giống phải chính xác rõ ràng và cây giống phải có treo biển tên giống cây và tên vườn ươm.
  • Các nhà vườn ươm phải được cấp chứng chỉ, có vườn đầu dòng và được cơ quan có thẩm quyền về chuyên môn cấp chứng chỉ..

29.    Tôi mua giống cây mắc ca tốt ở đâu?

Vì giống cây mắc ca là vấn đề sống còn với sự thành công của vườn mắc ca, người trồng chỉ nên mua giống mắc ca từ các nhà cung cấp giống có uy tín và được công nhận. Nhà cung cấp giống đó phải đạt được các tiêu chí sau:
  • Có vườn cây đầu dòng chuẩn, 3 năm liên tục đậu quả nhiều.
  • Vườn cây đầu dòng được quản lý một cách khoa học.
  • Có lịch sử ít nhất là 5 năm cấp cây giống được các người trồng công nhận là tốt.
  • Chịu trách nhiệm với người trồng về chất lượng cây giống.
Ngân hàng Bưu điện Liên Việt chỉ cho vay trong trường hợp sử dụng cây giống mắc ca do nhà cung cấp giống được Ngân hàng xác nhận và chỉ định.

VI.   BẢO VỆ VƯỜN MẮC CA

30.    Tôi cần chú ý làm gì khi cây ra hoa?

  • Giai đoạn cây ra hoa, đậu quả và tích lũy dầu cần phải tưới đầy đủ nước cho cây. Không để rễ của cây bị khô khi mới trồng. Nên tưới nước cho cây trong mùa khô, khoảng 2 - 3 lần/tháng.
  • Mắc ca rất nhạy cảm với độ ẩm không khí vào thời kỳ ra hoa, đậu quả. Nếu ra hoa gặp độ ẩm không khí cao, hoa sẽ rụng rất nhiều.

31.    Khi quả non rụng tôi nên làm gì?

  • Hạn chế bón phân chuồng làm cây bị sốc đạm, làm quả rụng sớm.
  • Giữa tháng Hai đầu tháng Ba: Cây bắt đầu ra hoa đồng loạt, lúc này nên bón phân Kali, Canxi và tưới gốc cho cây thêm một lần nữa nhằm tránh hiện tượng thiếu nước, cây dễ rụng quả non.

32.    Khi quả có bệnh, tôi nên làm gì?

  • Xác định rõ nguyên nhân rồi từ đó có biện pháp xử lý tương ứng. Quả thường bị bệnh do các loại sâu bọ như châu chấu xừng dài, bọ xanh, bọ viền, bọ đốm, bọ lá vai đỏ, ve sầu, sâu bướm, ấu trùng sâu bướm.
  • Các biện pháp: Kiểm soát cỏ dại, giữ vườn thoáng gió, phủ nilon quanh gốc, phát triển loài thiên địch (ong vò vẽ, nhện nhảy, bọ ăn mồi…), loại bỏ cây ký chủ, xử dụng thuốc hóa học nhưng tránh lạm dụng.

33.    Khi lá non của cây bị vàng úa, khô và rụng xuống, tôi nên làm gì?

  • Triệu chứng: Lá non bị vàng, lá xoăn lại có một số vệt đốm, cháy, một số cành non có thể bị khô và chết, cành rụng lá.
  • Lưu ý xác định quy mô và phạm vi: Khi thấy cây bị lá non vàng úa, chết khô và rụng cành thì phải tìm hiểu kỹ nguyên nhân vì sao? Nguyên nhân có thể do thời tiết khí hậu (như do nhiệt độ quá cao trên 350C, thời tiết khô nóng hoặc nhiệt độ xuống quá thấp, ảnh hưởng của sương giá khi nhiệt độ xuống 50C), cũng có thể do bệnh hại. Về phạm vi, chỉ vài cây riêng lẻ có hiện tượng ấy hay cả một đám cây, một vườn cây bị hiện tượng này. Nếu mức độ trầm trọng thì cần mời chuyên gia sâu bệnh hại đến xem để có biện pháp thích đáng.
  • Giải pháp: Khi nhiệt độ quá cao có thể dùng vật liệu như tấm cỏ tranh để che phủ cho cây. Không nên bón phân đạm vào thời điểm trời giá lạnh.
Theo một số nghiên cứu ở Úc thì các giống có các ngưỡng chịu nhiệt khác nhau như: giống 842 thích ấm hơn các giống khác, giống 781 mẫn cảm với nhiệt độ cao.

34.    Khi thân, rễ cây có bệnh, tôi nên làm gì?

  • Rễ cây mắc ca có thể bị bệnh thối rễ, thân cây có thể bị bệnh chảy nhựa (còn gọi là bệnh xì mủ), bệnh mục cành…
  • Với bệnh chảy nhựa: Thường xuyên kiểm tra vườn cây để sớm phát hiện bệnh lý. Khi thấy vết chảy nhựa trên thân cây thì dùng dao cạo hết phần vỏ bị thối, dùng thuốc bảo vệ thực vật như Rhidomil Gold 68WP, Rhidomil Mz 72WP… hòa nước với liều dùng 30 – 50 gram/lít nước quét nhiều lần lên vết bệnh; có thể dùng các loại thuốc này tưới xung quanh gốc cây bị bệnh với liều dùng 3 - 5gram/lít nước… Nếu có điều kiện nên sử dụng biện pháp phun trực tiếp thuốc Agrifos 400 (liều dùng 20ml thuốc + 20ml nước/1 lần để phun) lên thân cây. Ngoài ra, có thể dùng loại nấm Trichoderma (liều dùng: 1kg trộn với 40kg phân chuồng) là loại nấm đối kháng với nấm Phytophthora (nấm gây bệnh xì mủ thối gốc) rãi vào đất dưới tán cây.
  • Bệnh do vi khuẩn xâm nhập rễ: Khuẩn phát triển trong bầu đất hại bộ rễ cây non, làm cho rễ bị mục và chết khô. Bệnh thường phát sinh khi nước quá nhiều, nước không thoát được. Cách phòng trị: các luống đất trong vườn nên sử dụng những vật liệu được tẩy sạch, tránh sử dụng nhiều lần cùng một vật liệu, có hệ thống thoát nước tốt, bón phân vừa đủ, không nên bón quá nhiều.
  • Bệnh hại thân cây:
  • Nguyên nhân gây bệnh do 2 loại nấm dịch mai khuẩn và hai bào khuẩn mao sắc. Bệnh thường lây lan nhờ tác động cơ giới của con người theo các vết thương trên thân cây mà xâm nhập vào cây. Tại các vết thương thấy có chảy nhựa màu nâu đỏ, phần gỗ biến sang màu đen, còn cành lá trên cây bị chết khô và rụng xuống.
  • Cách phòng trị: chủ yếu là phòng bệnh.
    1. Mua cây giống không bị nhiễm bệnh, diện tích vườn cây không đọng nước. Dùng sơn trắng trộn với Cupic Hydroxide Cu(OH)2 (30% hydroxit đồng 100gram/lít nước) sơn vào chỗ vị trí cách 35 cm so với gốc cây.
    2. Không làm tổn thương xây xát thân cây, nếu có cây bị thương khi trời gió bão thì phải trồng thay thế.
    3. Đối với cây đã bị nhiễm bệnh, dùng hỗn hợp hóa chất gồm metalaxyl 0,4% và thiophanate-methyl 0,2% với sơn trắng phết vào chỗ bị thương, mỗi tuần làm 1 lần, liên tục trong 3 tuần.
    4. Bệnh mục cành cây:
  • Triệu chứng: Bệnh này thường gây hại đối với những cành già và đối với những cây ở chỗ bị che bóng quá nhiều. Nguyên nhân gây bệnh thường là khuẩn phukơ màu xám.
  • Khi bị bệnh thấy trên cành có những đám phấn màu đỏ kết thành đám bám vào hết vòng cành cây dài độ 1cm, lá trên cành biến sang màu trắng, thưa, vỏ cây dễ bị bong ra.
  • Cách phòng trị: Phun hóa chất Methidathion 40% pha loãng 800 lần, hoặc Confidor 20% pha loãng 2000 - 2500 lần nước; Chặt bỏ những cành đã bị nhiễm bệnh, gom lại đốt cháy.
    • Bệnh hại rễ cây:
  • Bệnh ít thấy xuất hiện, nguyên nhân là một số loại vi khuẩn trong đất.
  • Triệu chứng: Bộ rễ bị gỗ hóa, sinh các u bướu, trở ngại cho sự sinh trưởng của rễ.
  • Cách phòng trị: Khi trồng cây cần kiểm tra bộ rễ của cây xem có bị nhiễm bệnh không, nếu thấy có thì phải loại bỏ những giống cây bị bệnh, tập trung lại để thiêu hủy.
    • Nên trồng mắc ca trên các khu vực thoát nước tốt, không trồng quá sâu, tránh làm bị tổn thương cây đặc biệt là ở khu vực gần mặt đất.

35.    Các bệnh khác cây mắc ca có thể mắc phải?

  • Bệnh chết khô cây ghép:
  • Nguyên nhân do khuẩn bào, thường gặp tại nơi vườn ươm quá ẩm ướt và ít thông thoáng.
  • Cách phòng trị: Không ghép cành khi trời mưa, tay người ghép và các vật dụng trước khi dùng (dao, kéo, bào…) phải được vệ sinh sạch sẽ bằng cồn 75%. Cành ghép phải ngâm trong thuốc thiophanate-metyl 70% (tên Thương mại Topsin-M), pha 800 - 1000 lần trong 10 phút rồi để khô mới ghép. Sau khi ghép thấy bắt đầu có nẩy chồi non thì phải theo dõi và có thể phun thuốc trên đề phòng bệnh phát sinh.
    • Bệnh khuẩn hại lá cây giống:
  • Triệu chứng: Lá có những nốt tròn hoặc hình đa giác màu nâu trên lá, chung quanh nốt có màu vàng, mở rộng dần làm cho lá xoắn tít rồi rụng.
  • Cách phòng trị: Nhổ cỏ dại, thoát nước đọng làm cho vườn ươm được khô ráo, ngăn nắp, sạch sẽ. Dàn che trên vườn ươm không nên quá dầy. Khi phát hiện có bệnh thì cần phun thuốc thiophanate-methyl 70% pha loãng 800 - 1000 lần, hoặc thuốc 80% thiram hoặc ziram pha loãng 700 - 800 lần rồi phun xịt.
    • Bệnh vỏ quả có nốt:
  • Triệu chứng: Đầu tiên xuất hiện một số nốt màu vàng nhạt trên vỏ quả, dần biến sang màu vàng đậm rồi màu nâu. Khi khuẩn xâm nhập vào phía trong của vỏ sẽ chuyển sang màu nâu đen.
  • Cách phòng trị:
    1. Phun hóa chất Cupic Hydroxide Cu(OH)2 77% pha 300 - 800 lần lên toàn bộ quả, mỗi tháng 1 lần trong 3 tháng liền.
    2. Tận thu hết quả để không còn lưu lại mầm bệnh trên cây đỡ cho mùa vụ sau.
    3. Chú ý ngăn ngừa những nguyên nhân truyền bệnh cơ giới, khi bóc vỏ dùng làm vỏ làm vật liệu ruột bầu cần phải ủ hoai kỹ và diệt nấm.
    4. Chọn giống kháng bệnh như A4, 660, 344, 333.
    5. Bệnh hoa:
  • Triệu chứng: Đầu tiên xuất hiện một số đốm màu vàng tối trên đài hoa, sau đó cả hoa tự bị khô héo, chỉ còn sót lại cuống hoa. Khi cả hoa tự bị nhiễm bệnh, cuống hoa tự biến màu tối, cuối cùng là hoa bị khô rồi rụng.
  • Cách phòng trị:
    1. Khi trồng không nên trồng quá dầy, hàng cách hàng trên 6m, nên để có không gian thoáng.
    2. Phun thuốc hóa chất benomyl 50% pha 1500 - 2000 lần, hoặc 70% thiophanate-methyl pha 800 - 1000, hoặc 50% carbendazim pha 750 - 1000 phun sương.
Lưu ý: Khi thấy 60% hoa bắt đầu nở cần phải chú ý quan sát bệnh khuẩn xâm nhập, nếu thấy chớm bị nhiễm thì còn kịp phun thuốc, nếu để chậm thì phun thuốc không còn tác dụng nữa.
  • Bệnh cây đơn lẻ bị suy yếu:
  • Triệu chứng: Khi bắt đầu nhiễm bệnh thì toàn bộ lá trên cây biến màu, sau đó đầu cành bị chết khô, dần dần lan xuống phía dưới cành, làm cho cây chết.
  • Cách phòng trị: Chủ yếu phòng bệnh là chính, nên kết hợp cách che phủ gốc cây, bón phân hữu cơ, chú ý cân bằng dinh dưỡng, tăng cường quản lý chăm sóc, đặc biệt trong quãng 5-8 tuổi.
    • Bệnh do cây ký sinh:
  • Trên cây có phát hiện có cây ký sinh trên cành, hạt giống cây ký sinh nảy mầm và phát triển trên cành cây, hút mất dinh dưỡng của cây ký chủ.
  • Cách phòng trị: Gỡ và chặt hết rễ của các cây ký sinh trên cây mắc ca.
    • Bệnh giảm màu xanh của lá cây:
  • Trong vườn ươm, có thể là những nguyên nhân sau đây: trong túi bầu có thể rễ bị kẹt, không thoát nước, phân bón trộn không đều, thiếu oxy, phân chưa ủ hoai hoặc phân lân quá nhiều hoặc khi nhiệt độ không khí cao trên 33oC kéo dài nhiều ngày.
    • Bị sương giá mùa đông: Nên bọc giấy hoặc rơm vào đoạn thân dưới gốc cây cao chừng 50cm hoặc tưới nước cho cây cũng làm giảm thiệt hại.
    • Các loại bệnh sinh lý khác:
  • Bệnh do dùng thuốc diệt cỏ: Khi cây bị hại cành cây hay bị vàng, sinh trưởng chậm, lá cây và cành cây nhỏ. Cách phòng trị: Tốt nhất là không nên dùng thuốc diệt cỏ, hoặc chỉ phun thuốc lúc không có gió thổi để lan thuốc ra phạm vi rộng.
  • Bệnh hại do bón phân: Bệnh này thường có trong vườn ươm đối với cây còn non do bón phân quá liều lượng. Rễ cây thường bị khô, lá cây bị từ trên xuống dưới, sau 4 - 5 ngày thì rụng lá. Cách phòng trị: Bón phân theo liều lượng từ ít đến nhiều dần. Khi phát hiện có hiện tượng bón phân quá liều thì dùng nước tưới thêm để pha loãng liều lượng phân bón.

36.    Làm thế nào để phòng tránh các loại côn trùng, động vật gây hại?

  • Kiến hại: Chủ yếu ảnh hưởng hạt và cây giống ghép. Cách phòng trị: Khi xử lý cát trên luống gieo hạt thì chú ý vừa sát khuẩn vừa sát trùng. Khi đã gieo hạt mà phát hiện thấy có kiến thì lập tức phải phun thuốc diệt kiến.
  • Côn trùng hại: Côn trùng hại hoa khiến hoa khô héo, rụng, làm cho lá quăn và khô, ảnh hưởng đến sinh trưởng và làm chết cây. Cách phòng trị: Chú ý diệt cỏ để giảm thiểu nơi cư trú của loại côn trùng này. Phun thuốc diệt côn trùng fenvalerate sumicidin 20% pha loãng 2000 - 2500 lần, hoặc malathion 50% pha loãng 500 - 600 lần, hoặc terbufos 5% pha phun 30 - 45 kg/ha.
  • Chuột và sóc hại:
  • Quản lý cây trồng: phải thường xuyên trừ cỏ dại, dọn cành khô lá rụng, làm cho vườn cây sạch sẽ, cắt bỏ những cành thấp nơi gốc cây cao dưới 1m, tỉa thưa tán cây, không để cho chuột có nơi trú ẩn. Trong mùa đậu quả, tại gốc cây có thể bọc nilon hoặc vải nhựa quanh gốc cây 0,3m - 0,5m, đừng để cho chuột có thể trèo lên ăn quả non.
  • Nên bảo vệ những loại thiên địch với chuột như rắn, mèo, thỏ hoặc những loài khác có thể ăn chuột.
HÌNH ẢNH: Các phòng chống chuột

37.     Làm sao để phòng tránh hỏa hoạn đối với vườn cây mắc ca?

  • Lá khô, thân gỗ khô chết, vỏ khô của quả hạt  mắc ca rất dễ cháy do lượng dầu cao, do đó, nên có các dụng cụ phòng chữa cháy cho vườn cây mắc ca. Đồng thời, phải chú ý huấn luyện và diễn tập chữa cháy cho vườn cây.
  • Cây mắc ca rất nhạy cảm với lửa rừng vì vậy cần tránh cho cây bị cháy khi có nhiều đám cỏ khô dễ cháy ở gần cây.

VII. THU HOẠCH, BẢO QUẢN VÀ SƠ CHẾ HẠT MẮC CA

38.     Khi nào thì tôi có thể thu hoạch quả mắc ca?

Tuyệt đối tránh thu hoạch khi quả non. Chỉ thu hoạch khi quả chín. Đa số giống mắc ca khi chín quả sẽ tự rụng. Khi vào mùa thu hoạch nên dọn vệ sinh vườn cây, cào sạch cỏ rác để thuận lợi cho việc thu hoạch. Ở Việt Nam, vào khoảng cuối tháng 8 đến giữa tháng 9 dương lịch thì quả bắt đầu chín. Ở Tây Nguyên, thời vụ thu hoạch chính thường vào tháng 7 - 9 dương lịch, tập trung vào tháng 8 - 9. Khi thấy bên trong vỏ ngoài của quả xuất hiện những chấm đen, vỏ bắt đầu nứt và rụng xuống đất thì có thể bắt đầu thu hoạch. Có thể thu khi hạt rụng xuống gốc cây hoặc hái quả từ trên cây. Thời gian thu hoạch nên tập trung trong vòng khoảng 4 tuần, đặc biệt là lúc trời ẩm ướt và vỏ đã nứt lộ hạt ra ngoài, nếu để chậm sẽ làm giảm chất lượng hạt.

39.    Cách thức thu hoạch quả mắc ca như thế nào là tốt nhất?

Khi vào mùa thu hoạch nên dọn vệ sinh vườn cây, dọn sạch cỏ rác để thuận lợi cho việc thu hoạch. Chỉ thu hoạch khi quả rụng xuống đất. Có thể thu quả còn trên cây nhưng phải đảm bảo quả đã đạt độ già.
Có nhiều phương pháp thu hoạch quả mắc ca:
  • Nhặt hạt bằng tay.      
HÌNH ẢNH
  • Chăng tấm bạt, lưới để quả rụng vào rồi gom lại.
HÌNH ẢNH
  • Thu hoạch bằng máy thu hoạch quả mắc ca.
HÌNH ẢNH
 

40.     Sau khi thu hoạch tôi cần làm gì?

Nếu hạt dùng làm giống để ươm cây thì không cần sấy khô, sau khi bóc vỏ ngoài có thể gieo hạt vào các luống cát để hạt nẩy mầm. Hạt dùng làm giống nên gieo sớm vì nếu để càng lâu thì tỷ lệ nảy mầm càng bị giảm.
Sau khi thu hoạch về phải tách vỏ trái mắc ca ngay trong vòng 24 giờ. Không để tấp đống hay bỏ trong những bao kín gây lên men, làm giảm chất lượng hạt. Loại bỏ ngay những hạt đã bị hỏng, tránh lây lan nấm mốc. Nếu số lượng ít có thể dùng 1 thanh gỗ có cạnh hơi sắc, đập nhẹ vào vỏ trái là được. Một giờ một người có thể tách được 30kg hạt. Như vậy trang trại quy mô 01 ha chỉ cần 01 lao động là đủ cho việc thu hoạch hạt vì hạt mắc ca sẽ chín rụng đều trong vòng 01 tháng. Nếu trang trại lớn có thể mua máy xát vỏ.
  • Cách phơi sấy 1: Vì hạt mắc ca có hàm lượng dầu rất cao đến 78% nên tuyệt đối không phơi trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời. Nên làm những hộp gỗ mỏng, có lỗ thông thoáng xếp chồng lên nhau. Để nơi thoáng gió hoặc dùng quạt điện sấy nhẹ trong 2 - 3 ngày thì độ ẩm từ 30% sau khi tách hạt sẽ còn lại 10% ẩm độ đủ tiêu chuẩn để xuất bán cho các nhà máy chế biến hoặc có thể giữ được 6 tháng. Chú ý chỉ nên rải 2 lớp hạt trong mỗi hộp gỗ để gió dễ dàng lưu thông. Dưới đáy hộp dùng lưới mắt cáo.
  • Cách phơi sấy 2: Cũng đóng những hộp gỗ như trên nhưng bọc xung quanh bằng vải bạt. Đặt một máy hút gió điện ở tầng trên cùng. Tầng dưới cùng cách mặt đất 20 cm. Khi đạt ẩm độ 10% có thể mang bán cho các đại lý thu mua càng sớm càng tốt để giữ lại được phẩm vị chất lượng hạt. Tại Úc, các đơn vị thua mua hạt mắc ca về chế biến chỉ tiếp nhận hạn mắc ca đã sấy khô còn 10% độ ẩm.
Phân loại hạt mắc ca theo 3 cỡ: To, trung bình, nhỏ là rất quan trọng vì liên quan đến giá bán.

41.     Ai thu mua hạt cho nông dân?

Các nhà máy chế biến, các cơ sở đảm bảo bao tiêu sản phẩm mắc ca, các doanh nghiệp cung cấp giống cho người trồng có cam kết bao tiêu hạt, các cơ sở làm giống mắc ca là những người thu mua hạt chủ yếu. Các nhà máy chế biến sản phẩm mắc ca cần có mạng lưới thu mua mắc ca, ký kết hợp đồng với người trồng để tránh tình trạng tranh mua, làm người trồng thiệt hại.

42.     Tôi có thể bán hạt mắc ca ở đâu?

Người trồng có thể bán mạt mắc ca cho nhiều nơi, như bán cho thương lái, bán cho các cơ sở tạo giống cây mắc ca, bán cho các cơ sở bao tiêu sản phẩm và bán cho các nhà máy chế biến mắc ca như dưới đây.

43.    Các nhà máy chế biến mắc ca ở Việt Nam?

Hiện nay trong cả nước có nhiều cơ sở chế biến mắc ca nhỏ lẻ. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp đã lên kế hoạch xây dựng nhà máy chế biến mắc ca gần vùng nguyên liệu (Như Công ty Cổ phần Him Lam (với dự án nhà máy chế biến mắc ca tại tỉnh Lâm Đồng), Công ty TNHH My Anh (với dự án nhà máy chế biến mắc ca tại Khu Kinh tế Lao Bảo, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị). Các nhà máy chế biến cần ký kết hợp đồng với người trồng để thu mua hạt. Nếu nhà máy là doanh nghiệp cổ phần, người trồng nên mua cổ phần của nhà máy để trở thành Cổ đông của Nhà máy.

VIII.       HỖ TRỢ CỦA NHÀ NƯỚC VÀ NHÀ ĐẦU TƯ ĐỐI VỚI NGƯỜI TRỒNG    MẮC CA

44.     Chính phủ có chính sách gì về hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trồng cây mắc ca?

Cây mắc ca đang được Nhà nước và Chính phủ đặc biệt quan tâm bằng các chính sách khẳng định cây mắc ca là cây kinh tế chiến lược.
  • Nghị định 210/2013/NĐ-CP quy định: các dự án trồng cây mắc ca có quy mô từ 50ha trở lên được ngân sách Nhà nước hỗ trợ 15 triệu đồng/ha để xây dựng đồng ruộng, cây giống. Hỗ trợ xây dựng cơ sở sản xuất giống cây mắc ca quy mô 500.000 cây giống/năm trở lên, mức hỗ trợ tối đa 70% chi phí đầu tư/cơ sở đã có hiệu lực từ năm 2014.
  • Thông tư 05/2014/TT-BKHĐT hướng dẫn nghị định đã được ban hành.
  • Tháng 3/2015, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 30 hướng dẫn lập dự toán, thanh - quyết toán các khoản hỗ trợ doanh nghiệp theo Nghị định số 210. Theo đó, các doanh nghiệp trồng từ 50 ha mắc ca trở lên được hỗ trợ 15 triệu đồng mỗi ha. Sản xuất giống cây mắc ca quy mô 500.000 cây giống mỗi năm trở lên cũng được hỗ trợ tối đa 70% chi phí đầu tư. Theo quy định tại Thông tư, các khoản kinh phí hỗ trợ thuộc dự toán ngân sách được giao hàng năm. Ngân sách nhà nước thực hiện hỗ trợ sau đầu tư, khi hạng mục đầu tư, gói thầu của dự án hoàn thành được tạm ứng, thanh toán 70% mức hỗ trợ theo hạng mục, gói thầu.

45.     Ai giúp nông dân về hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch mắc ca?

Có nhiều người có thể hướng dẫn nông dân về các kỹ thuật này, gồm:
  • Cán bộ kỹ thuật của cơ sở cung cấp giống mắc ca.
  • Cán bộ khuyến nông ở địa phương.
  • Cán bộ kỹ thuật của Công ty Cổ phần Him Lam cũng như các doanh nghiệp khác đang triển khai công tác phát triển vùng nguyên liệu mắc ca.
Đồng thời, nông dân có thể tìm thấy thông tin, hướng dẫn kỹ thuật trên nhiều website vinamacca.com; maccadaklak.com.
Bên cạnh đó, có cuốn sách “Hướng dẫn Trồng cây & Quản lý Vườn cây mắc ca” do GS. Hoàng Hòe biên soạn và xuất bản năm 2010 và cuốn “Nghề trồng cây mắc ca” của Cố Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn biên soạn trong Chương trình 100 nghề cho nông dân.

46.    Ngân hàng Bưu điện Liên Việt có chính sách cho nông dân vay để trồng mắc ca như thế nào?

Ngân hàng Bưu điện Liên Việt đã có Chương trình dành tới 10.000 tỷ đồng để phát triển mắc ca tại Tây Nguyên. Trong đó có Gói tín dụng 5.000 tỷ đồng vốn ưu đãi để phát triển mắc ca tại tỉnh Lâm Đồng. Đầu mối cho vay tại tỉnh Lâm Đồng là LienVietPostBank – Chi nhánh Lâm Đồng. Ngân hàng Bưu điện Liên Việt sẽ có hướng dẫn cụ thể về điều kiện, thủ tục cho vay.

47.     Tôi muốn vay vốn thì thủ tục cần thiết ra sao?

Các điều kiện vay vốn quan trọng nhất gồm:
  • Giống mắc ca chuẩn được cung cấp bởi cơ sở cung cấp giống đã được chứng nhận.
  • Vườn trồng mắc ca thuộc khu vực cho LienVietPostBank xác định để cho vay.
  • Có giấy tờ chứng nhận thuê, sử dụng đất hợp pháp.
  • Có phương án đầu tư trồng, kinh doanh mắc ca khả thi.
  • Cam kết bán sản phẩm cho các đơn vị thu mua.

48.    Ai bảo hiểm rủi ro cho vườn mắc ca của tôi?

Người trồng mắc ca sẽ được bảo hiểm rủi ro 100% khi làm đúng dự án. Tại Hội nghị Xúc tiến Đầu tư và An sinh xã hội Tây Nguyên lần thứ III diễn ra ở thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) ngày 17/5/2015, Ngân hàng Bưu điện Liên Việt và Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Bảo Long ký kết Biên bản ghi nhớ liên kết cung cấp sản phẩm bảo hiểm liên quan đến cây mắc ca tại Việt Nam, nhằm bảo đảm lợi ích cho người dân nếu có rủi ro khi tham gia trồng loại cây này. Ngân hàng Bưu điện Liên Việt và Công ty Cổ phần Him Lam sẽ đứng ra mua bảo hiểm cho người trồng mắc ca khi người trồng vay vốn tại Ngân hàng Bưu điện Liên Việt và thực hiện theo Dự án phát triển cây mắc ca mà Công ty Cổ phần Him Lam triển khai.
Đăng ký nhận bản tin từ Hiệp hội